Nevşehir'in 18 km kuzeyinde olan Avanos'un antik dönemdeki adı ‘Venessa'dır. Çok sayıda çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapım geleneği Hititlerden beri süregelmektedir. Kızılırmak'ın getirdiği kırmızı toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçılarının elinde şekil almaktadır.

Avanos'u (Venessa) ikiye ayıran ve Anadolu'nun en uzun nehri olan Kızılırmak ve onun çevresi, çağlar boyunca çok sayıda olaylara sahne olmuştur. Lydialılarla Medler arasında beş yıl süren savaş Kızılırmak havzasında olmuş, her iki taraf bu savaştan oldukça büyük zarar görmüştür. Bu savaşın altıncı yılında bir çarpışma esnasında ve ortalığın çok karışmış bir anında güneş tutulması olduğunda her iki taraf tanrıları kızdırdıklarını düşünerek hemen bir barış sözleşmesi yaparlar. Kilikyalı Syennesis ve Babilli Labynetos'u kendilerine aracı seçerler. İki kral bir araya gelerek Lydia Kralı Alyattes, kızı Alyenis'i Med Kralı Kyaxares'in oğlu Astyages'le evlendirir.

Gerçi bu dönemin önemli doğa filozofu Karialı Hexamyes'in oğlu Thales, M.Ö.28 Mayıs 585 tarihinde olagelen güneş tutulmasını önceden hesaplayarak haber vermişti. (Herodot I, 74)

Avanos yakınlarında, Kızılırmak'ın hemen kenarındaki bir Roma mezarlığında ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi'nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca açılmış ve içindeki buluntular ne yazık ki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır.

Avanos'un Sarılar kasabası yakınlarındaki Prof. H. Sever'in başkanlığındaki Zank Höyük'te yapılan arkeolojik kazılarda Eski Tunç Çağı'ndan Geç Roma Dönemi'ne kadar değişik kültürlere ait kalıntılar açığa çıkarılmıştır. Avanos'ta XIII. yüzyıl Selçuklu Dönemi'ne tarihlenen Saruhan Kervansarayı ve Alaaddin Camii bulunmaktadır.